Sanskrit Text in Telugu , Kannada, Gujarati, Devanagari, English

|| om tat sat||

Sundarakanda
Sarga 41

The Sarga can be summarized as "ప్రమదాననః బభంజ ప్రమదావనం"; It says that the one who protects women (ప్రమదాననః) destroyed the garden of pleasure for women ("ప్రమదావనం").So, the protector of woman ( Sita), namely Hanuman destroyed the garden of pleasure of Ravana. That is the thrust of this Sarga

Hanuma entered Lanka in search of Sita, going around in an inconspicuous form (వృషదంశకమాత్రః); so much so that Sita could not believe Hanuma offering to take her back to Rama, carrying her on his back. Hanuma who hid in the branches of Ashoka tree when Ravana entered the Ashoka grove, now goes about publicly destroying the pleasure garden primarily to attract attention of the same Ravana. It means that the story is taking a turn in this Sarga.

Now Slokas of forty first Sarga with meanings.

||Sloka 41.01||

స చ వాగ్భిః ప్రశస్తాభిః గమిష్యన్ పూజితస్తయా|
తస్మాద్దేశాదపక్రమ్య చింతయామాస వానరః||41.01||

స|| సః వానరః ప్రశస్థాభిః వాగ్భిః పూజితః తస్మాత్ దేశాత్ అపక్రమ్య గమిష్యన్ చింతయామాస||

||Sloka meanings||

సః వానరః - that Vanara
ప్రశస్థాభిః వాగ్భిః పూజితః -
having been honored with choicest words
తస్మాత్ దేశాత్ అపక్రమ్య -
going from that place
గమిష్యన్ చింతయామాస -
started thinking about

||Sloka summary||

"That Vanara having been honored with choicest words , started thinking about going from that place." ||41.01||

||Sloka 41.02||

అల్పశేషమిదం కార్యం దృష్టేయమసితేక్షణా|
త్రీన్ ఉపాయానతిక్రమ్య చతుర్థ ఇహ విద్యతే||41.02||

స|| ఇదం కార్యం అల్పశేషం (అస్తి)| అయం అసితేక్షణా దృష్టా| త్రీన్ ఉపాయాన్ అతిక్రమ్య ఇహ చతుర్థ విద్యతే|

||Sloka meanings||

ఇదం కార్యం అల్పశేషం (అస్తి) -
very little work is remaining.
అయం అసితేక్షణా దృష్టా -
this black-eyed lady has been seen
త్రీన్ ఉపాయాన్ అతిక్రమ్య -
beyond the three strategies here
ఇహ చతుర్థ విద్యతే -
there is a fourth strategy

||Sloka summary||

"This black-eyed lady has been seen. Very little work is remaining. Beyond the three strategies here there is a fourth strategy" ||41.02||

||Sloka 41.03||

న సామ రక్షస్సు గుణాయ కల్పతే
న దానమర్థోపచితేషు యుజ్యతే|
నభేదసాధ్యా బలదర్పితా జనాః
పరాక్రమస్త్వేవ మమేహ రోచతే||41.03||

స|| రక్షస్సు సామ గుణాయ న కల్పతే| అర్థోపచితేషు దానం న యుజ్యతే| బలదర్పితాః జనాః భేద సాధ్యాః న | ఇహ మమ పరాక్రమస్త్వేవ రోచతే||

||Sloka meanings||

రక్షస్సు సామ గుణాయ న కల్పతే -
with Rakshasas negotiation is of no use
అర్థోపచితేషు దానం న యుజ్యతే -
being wealthy gifts also will not work
బలదర్పితాః జనాః భేద సాధ్యాః న -
for people proud of their strength dissension will not work
ఇహ మమ పరాక్రమస్త్వేవ రోచతే -
here only my valor will work

||Sloka summary||

"With Rakshasas negotiation is of no use. Being wealthy ' gifts also will not work. For people proud of their strength dissension will not work. Here only my valor will work." ||41.03||

||Sloka 41.04||

న చాస్య కార్యస్య పరాక్రమా దృతే
వినిశ్చయః కశ్చిదిహోపపద్యతే|
హతప్రవీరాహి రణేహి రాక్షసాః
కథంచిదీయుర్యదిహాద్య మార్దవమ్||41.04||

స|| ఇహ అస్య కార్యస్య పరాక్రమాత్ ఋతే వినిశ్చయః కశ్చిత్ న ఉపపద్యతే| యత్ రణే హతప్రవీరాః రాక్షసాః అద్య ఇహ కథంచిత్ మార్దవం ఈయుః||

||Sloka meanings||

ఇహ అస్య కార్యస్య -
here for this task
పరాక్రమాత్ ఋతే వినిశ్చయః -
other than valor any other decision
కశ్చిత్ న ఉపపద్యతే -
nothing else will hold
యత్ అద్య రణే హతప్రవీరాః రాక్షసాః -
if today a few strong Rakshasas are killed
ఇహ కథంచిత్ మార్దవం ఈయుః -
somehow they may soften and yield
.
||Sloka summary||

"Here for this task other than valor nothing else will hold. If I kill a few strong ones they may soften and yield." ||41.04||

||Sloka 41.05||

కార్యే కర్మణి నిర్దిష్టే యో బహూన్యపి సాధయేత్|
పూర్వకార్యావిరోధేన స కార్యం కర్తు మర్హతి||41.05||

స|| కార్యే కర్మణి నిర్దిష్టే యః పూర్వకార్యా విరోధేన బహూణ్యపి సాధయేత్ సః కార్యం కర్తుం అర్హతి||

||Sloka meanings||

కార్యే కర్మణి నిర్దిష్టే -
a work to be performed is entrusted
యః పూర్వకార్యా విరోధేన -
without affecting the earlier work
బహూణ్యపి సాధయేత్ -
one who achieves many other tasks
సః కార్యం కర్తుం అర్హతి -
he is the one who is fit to do the work

||Sloka summary||

"When a work is entrusted one who achieves many without affecting the earlier work is the one who is fit to do the work." ||41.05||

||Sloka 41.06||

న హ్యేక సాధకో హేతుః స్వల్పస్యాపీహ కర్మణః|
యోహ్యర్థం బహుధా వేద స సమర్థోsర్థ సాధనే||41.06||

స|| ఇహ స్వల్పస్య అపి కర్మణః సార్ధకః హేతుః ఏకః న హి | యః అర్థం బహుధా వేద సః అర్థసాధనే సమర్థః ||

||Sloka meanings||

ఇహ స్వల్పస్య అపి కర్మణః -
here for achieving even a small task
సార్ధకః హేతుః ఏకః న హి -
to be effective there is no one way
యః అర్థం బహుధా వేద -
one who knows the many ways
సః అర్థసాధనే సమర్థః-
he is capable to achieve the task

||Sloka summary||

"Here for achieving a small task effectively there is no one way. One who knows many ways is capable." ||41.06||

||Sloka 41.07||

ఇహైవ తావత్కృతనిశ్చయో హ్యహం
యది వ్రజేయం ప్లవగేశ్వరాలయమ్|
పరాత్మ సమ్మర్థవిశేషతత్త్వవిత్
తతః కృతం స్యాన్ మమభర్తృశాసనమ్||41.07||

స|| అహం ఇహైవ తావత్ పరాత్మసమ్మర్దవిశేషతత్త్వవిత్ ప్లవగేశ్వరాలయంవ్రజేయం యది తతః మమ భర్తృ శాసనం కృతం స్యాత్ ||

||Sloka meanings||

అహం ఇహైవ తావత్ - from here itself
పరాత్మసమ్మర్దవిశేషతత్త్వవిత్ -
understanding the difference between the strength of the enemy forces and our strength
ప్లవగేశ్వరాలయం వ్రజేయం యది -
go to the abode of Vanara king
తతః మమ భర్తృ శాసనం కృతం స్యాత్-
then the orders of my lord are well executed.

||Sloka summary||

"Here itself if I go to the abode of Vanaras after understanding the difference between the strength of the enemy forces and our strength in war, then the orders of my lord are well executed."||41.07||

||Sloka 41.08||

కథం ను ఖల్వద్య భవేత్సుఖాగతం
ప్రసహ్య యుద్ధం మమరాక్షసైః సహ|
తథైవ ఖల్వాత్మబలం చ సారవత్
సమానయేన్మాం చ రణే దశాననః||41.08||

స|| అద్య మమ రాక్షసైః సహ ప్రసహ్య యుద్ధం కథం ను సుఖాగతం భవేత్| తథైవ ఆత్మబలం చ సారవత్ సః దశాననః చ మామ్ రణే సమానయేత్||

Tilaka Tika says- అద్య మమ ఇహ ఆగమనం గమనం సుఖాగతం సుఖఫలక్రమాగమనం కథం భవేత్ , తథా రాక్షసైః సహ ప్రసహ్య స్వయమేవ బలాకృత్య యుద్ధం చ కథం మమ భవేత్।

||Sloka meanings||

అద్య మమ సుఖాగతం కథం ను -
today how to make coming here happy?
రాక్షసైః సహ ప్రసహ్య యుద్ధం సారవత్ భవేత్ -
fierce battle with Rakshasa must be made to happen
తథైవ సః దశాననః - only then the ten-headed one
రణే మామ్ చ ఆత్మబలం చ సమానయేత్ -
in the battle will know my strength

||Sloka summary||

How to engage in a war with Rakshasas today ? How to have a happy ending ? That ten ten-headed will gauge his strength and ours in that way only

||Sloka 41.09||

తతః సమాసాద్య రణే దశాననం సమంత్రివర్గం సబలం సయాయినమ్|
హృది స్థితం తస్య మతం బలం చ వై సుఖేన మత్వాహ మితః పునర్వ్రజే||41.09||

స|| తతః సమంత్రివర్గం సబలప్రయాయినం దశాననం రణే సమాసాద్య తస్య హృది స్థితం మతం బలం చైవ మత్త్వా అహమ్ ఇతః సుఖేన పునః వ్రజే||

Tilaka Tika says - సయాయినం ససారథిం

||Sloka meanings||

తతః సమంత్రివర్గం సబలం సయాయినమ్ -
then the army with the ministers and charioteers
అప్పుడు మంత్రివర్గముతో కూడిన సైన్యమును
దశాననం రణే సమాసాద్య -
facing Ravana in the battle
తస్య హృది స్థితం మతం బలం చైవ మత్త్వా -
knowing his strength and his mind
అహమ్ ఇతః సుఖేన పునః వ్రజే -
I can happily go back from here.

||Sloka summary||

"Then after finding out the strength of the ten-headed with his army chiefs marching forward and his mind along with his ministers, I can happily go from here."||41.09||

||Sloka 41.10||

ఇదమస్య నృశంసస్య నందనోపమముత్తమం|
వనం నేత్రమనః కాంతం నానాద్రుమలతాయుతమ్||41.10||

స|| నృశంసస్య అస్య ఇదం నేత్రమనః క్రాంతం నానాద్రుమలాయుతం ఉత్తమం వనం నందనోపమం ||

||Sloka meanings||

నృశంసస్య అస్య - wicked one's
ఇదం నేత్రమనః క్రాంతం -
this grove is a feast to the eyes
ఉత్తమం వనం నందనోపమం-
best grove similar to Nandana vanam
నానాద్రుమలాయుతం -
with different kinds of trees and creepers

||Sloka summary||

"This wicked one's Ashoka grove is a feast to the eyes and mind with different kinds of trees creepers and is like the Nandana grove." ||41.10||

||Sloka 41.11||

ఇదం విధ్వంసయిష్యామి శుష్కం వనమివానలః|
అస్మిన్ భగ్నే తతః కోపం కరిష్యతి దశాననః||41.11||

స|| శుష్కం వనం అనలః ఇవ ఇదం విధ్వంసయిష్యామి| అస్మిన్ భగ్నే తతః దశాననః కోపం కరిష్యతి||

||Sloka meanings||

ఇదం శుష్కం వనం - this dried forest
అనలః ఇవ విధ్వంసయిష్యామి -
will destroy this like fire
అస్మిన్ భగ్నే -
when this is devastated
తతః దశాననః కోపం కరిష్యతి -
the ten-headed will be angry

||Sloka summary||

"Like a dried forest is destroyed by the fire, I will destroy this garden. When this is devastated the ten-headed will be angry."||41.11||

||Sloka 41.12||

తతోమహత్ సాశ్వమహారథద్విపం బలం సమానేష్యతి రాక్షసాధిపః|
త్రిశూలకాలాయసపట్టి సాయుధమ్ తతోమహత్ యుద్ధమిదం భవిష్యతి||41.12||'

స|| తతః రాక్షసాధిపః సాశ్వమహారథద్విపం మహత్ త్రిశూలకాలాయసపట్టి సాయుధం బలం సమానేష్యతి | తతః ఇదం మహత్ యుద్ధం భవిష్యతి||

Tilaka Tika says- సమానేష్యతి మమ ప్రతి యుద్ధాయ ప్రాపయిష్యతి। అతఏవ తతః తస్మిన్ సమయే మహద్యుద్ధం భవిష్యతి।

||Sloka meanings||

తతః రాక్షసాధిపః -
then the king of Rakshasas
మహత్ సాశ్వమహారథద్విపం -
great force with horses' chariots and elephant
త్రిశూలకాలాయసపట్టి సాయుధం -
armed with tridents and spears.
బలం సమాదేక్ష్యతి - send army
తతః ఇదం మహత్ యుద్ధం భవిష్యతి -
then a great war will ensue

||Sloka summary||

"Then the king of Rakshasas will send a great force with horses' chariots and elephants armed with tridents and spears. Then a great war will ensue." ||41.12||

||Sloka 41.13||

అహం తు తైః సంయతి చండవిక్రమైః సమేత్య రక్షోభిరసహ్యవిక్రమః|
నిహత్య తద్రావణచోదితం బలం సుఖం గమిష్యామి కపీశ్వరాలయమ్||41.13||

స|| అహం తు చణ్డవిక్రమైః తైః రక్షోభిః సంయతి సమేత్య అసహ్యవిక్రమః రావణచోదితం తత్ బలం నిహత్య సుఖమ్ కపీశ్వరాలయం గమిష్యామి||

||Sloka meanings||

తైః చణ్డవిక్రమైః రక్షోభిః సంయతి సమేత్య -
colliding in fight with Rakshasas of fierce strength
అసహ్యవిక్రమః రావణచోదితం తత్ బలం నిహత్య -
after destroying that army of irresistible valor sent by Ravana
అహం సుఖమ్ కపీశ్వరాలయం గమిష్యామి -
happily to the abode of Vanaras

||Sloka summary||

"Then colliding in fight with Rakshasas of fierce strength, after destroying that army of irresistible valor sent by Ravana, I can go happily to the abode of Vanaras." ||41.13||

||Sloka 41.14||

తతో మారుతవత్ క్రుద్ధో మారుతిర్భీమవిక్రమః|
ఊరువేగేన మహతా ద్రుమాన్ క్షేప్తు మథారభత్||41.14||

స|| తతః భీమవిక్రమః మారుతిః కృద్ధః అథ మహతా ఊరువేగేన మారుతవత్ ద్రుమాన్ క్షేప్తుం ఆరభత్ ||

||Sloka meanings||

తతః భీమవిక్రమః మారుతిః కృద్ధః -
then the fierce warrior Maruti being furious
అథ మహతా ఊరువేగేన -
with great speed sprung from his thighs
మారుతవత్ ద్రుమాన్ క్షేప్తుం ఆరభత్ -
began uprooting the trees like fierce wind

||Sloka summary||

"Then the fierce warrior Maruti being furious started uprooting the trees with speed sprung from his thighs."||41.14||

||Sloka 41.15||

తతస్తు హనుమాన్ వీరో బభంజ ప్రమదావనం|
మత్తద్విజసమాఘుష్టం నానాద్రుమలతాయుతమ్||41.15||

స|| తతః వీరః హనుమాన్ మత్తద్విజసమాఘుష్టం నానాద్రుమలాయుతం ప్రమదావనం బభంజ||

||Sloka meanings||

తతః వీరః హనుమాన్ -
then valiant Hanuman
మత్తద్విజసమాఘుష్టం -
inhabited by intoxicated birds
నానాద్రుమలాయుతం -
with a variety of trees and creepers
ప్రమదావనం బభంజ -
destroyed beautiful garden meant for women folk.

||Sloka summary||

"Then Hanuman destroyed the beautiful garden meant for women folk, with a variety of trees and creepers and inhabited by intoxicated birds." ||41.15||

||Sloka 41.16||

తద్వనం మథితైర్వృక్షైః భినైశ్చ సలిలాశయైః|
చూర్ణితైః పర్వతాగ్రైశ్చ బభూవా ప్రియదర్శనమ్||41.16||

స|| తత్ వనం మథితైః వృక్షైః భిన్నైః సలిలాశయైః చూర్ణితైః పర్వతాగ్రైశ్చ అప్రియదర్శనం బభూవ|

||Sloka meanings||

తత్ వనం మథితైః వృక్షైః -
that grove with destroyed trees
భిన్నైః సలిలాశయైః -
with breached ponds
చూర్ణితైః పర్వతాగ్రైశ్చ -
powdered mountain peaks
అప్రియదర్శనం బభూవ -
became ugly looking

||Sloka summary||

"That grove with destroyed trees, breached ponds, and powdered mountain peaks became ugly looking." ||41.16||

||Sloka 41.17, 18||

నానా శకుంతవిరుతైః ప్రభిన్నైః సలిలాశయైః|
తామ్రైః కిసలయైః క్లాంతైః క్లాంతద్రుమలతాయుతమ్||41.17||
న బభౌ తద్వనం తత్ర దావానలహతం యదా|
వ్యాకులావరణా రేజుః విహ్వలా ఇవ తా లతాః||41.18||

స|| క్లాంతద్రుమలతాయుతం తత్ వనం నానాశకుంతవిరుతైః ప్రభిన్నైః సలిలాసయైః క్లాంతైః తామ్రైః కిసలయైః దావానలహతం యదా తాః లతాః విహ్వలాః ఇవ రేజుః||

||Sloka meanings||

క్లాంతద్రుమలతాయుతం తత్ వనం -
that grove with wilted trees and creepers
నానాశకుంతవిరుతైః -
with birds shrieking in different kinds of sounds
ప్రభిన్నైః సలిలాసయైః -
with ponds of water breached
క్లాంతైః తామ్రైః కిసలయైః -
with tender coppery shoots withered
దావానలహతం యదా -
as though burnt by forest fire
తాః లతాః విహ్వలాః ఇవ రేజుః-
creepers looked like women shivering in fear with their robes disarrayed

||Sloka summary||

"With wilted trees and creepers, with birds shrieking with different kinds of sounds with ponds of water breached , and with tender coppery shoots withered, the garden looked as though burnt by forest fire and climbers looked like women shivering in fear with their robes disarrayed."||41.17,18||

||Sloka 41.19||

లతాగృహైః చిత్రగృహైశ్చ నాశితైః మహోరగైర్వ్యాళ మృగైశ్చ నిర్దుతైః|
శిలాగృహైరున్మధితైః తథా గృహైః ప్రణష్టరూపం తదభూన్మహత్ వనమ్||41.19||

స|| మహత్ తత్ వనం నాశితైః లతాగృహైః చిత్రగృహైః నిర్ధుతైః మహోరగైః వ్యాలమృగైశ్చతథా ఉన్మథితైః శిలాగృహైః గృహైః ప్రణష్ట రూపం అభూత్ ||

Govindaraja Tika says- నిర్ధూతైః పీడితైః

||Sloka meanings||

నాశితైః లతాగృహైః చిత్రగృహైః -
with destroyed with arbors and picture galleries
నిర్ధుతైః మహోరగైః వ్యాలమృగైశ్చ -
with huge serpents and animals scattered
తథా ఉన్మథితైః శిలాగృహైః గృహైః -
with stone houses and sheds destroyed
తత్ మహత్ వనం - the great garden
ప్రణష్ట రూపం అభూత్ - lay destroyed

||Sloka summary||

"The great garden lay destroyed with arbors and picture galleries ruined huge serpents and animals scattered , stone houses and sheds destroyed."||41.19||

||Sloka 41.20||

సా విహ్వలా శోకలతాప్రతానా వనస్థలీశోకలతాప్రతానా|
జాతా దశాస్యప్రమదావనస్య కపేర్బలాద్ది ప్రమదావనస్య||41.20||

స||దశాస్య ప్రమదావనస్య వనస్థలీశోకలతాప్రతానా ప్రమదావనస్య కపేః బలాత్ విహ్వలా శోకలతాప్రతానా జాతా||

దశాస్య ప్రమదావనస్య - రావణస్య ప్రమదా వనితా విహారోచిత వనస్య
ప్రమదావనస్య కపేః ప్రమదా ఆవనస్య కపేః బలాత్

||Sloka meanings||

శాస్య ప్రమదావనస్య -
of the pleasure garden of Ravana women
వనస్థలీశోకలతాప్రతానా -
the creepers of that grove which lay spread
ప్రమదావనస్య కపేః బలాత్ -
with the force of the Vanara who set out to protect the lady
విహ్వలా శోకలతాప్రతానా జాతా -
the creepers appeared like agitated

||Sloka summary||

"The creepers of the pleasure garden of Ravana totally destroyed by the Vanara who set out to protect the lady appeared as though they were agitated at their fate." ||41.20||

||Sloka 41.21||

స తస్య కృతార్థపతేర్మహాకపిః మహద్వ్యళీకం మనసో మహాత్మనః|
యుయుత్సురేకో బహుభిః మహాబలైః శ్రియా జ్వలన్ తోరణమాస్థితః కపిః||21||

స|| సః మహాకపిః మహాత్మనః తస్య అర్థపతేః మనసః మహత్ వ్యలీకం కృత్వా మహాబలైః బహుభిః ఏకః యుయుత్సుః శ్రియాజ్వలన్ తోరణమ్ ఆస్థితః||

Govindaraja Tika says - అర్థపతేః రాజ్ఞో రావణస్య। మనసః వ్యలీకం కృత్వా అప్రియం కృత్వా।యుయుత్సుః యోద్ధమిఛ్ఛుః।తోరణం ఉద్యాన బహః ద్వారమ్ ఆస్థితః।

||Sloka meanings||

సః మహాకపిః మహాత్మనః -
the great soul Vanara
తస్య అర్థపతేః మనసః -
in the mind of the ruler of wealth
మహత్ వ్యలీకం కృత్వా-
having created unpleasantness
మహాబలైః బహుభిః ఏకః యుయుత్సుః -
ready to fight single handedly many warriors
శ్రియాజ్వలన్ తోరణమ్ ఆస్థితః -
stood at the archway glowing with energy

||Sloka summary||

" Having created unpleasantness for the ruler of wealth, the great Vanara glowing with energy, stood at the archway ready to fight single handedly many warriors." ||41.21||

Then అప్పుడు ఆ ప్రమదావనుడు అంటే సీతా రక్షకుడగు హనుమ, ప్రమదావన తోరణమును ఎక్కి, ప్రమదావన రక్షకులతో యుద్ధానికి సిద్ధముగా కూర్చుంటాడు. ఆ మాటతో నలభై ఒకటవ సర్గ సమాప్తము.

Describing all this the poet says, the protector who came to protect Sita, destroyed the garden of pleasure of Ravana.
Having done enough to create a problem for Ravana,
Hanuma stood on the archway ready to face the Rakshasas.

With that the Sarga forty-one comes to an end.

ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే ఆదికావ్యే వాల్మీకీయే
చతుర్వింశత్ సహస్రికాయాం సంహితాయామ్
శ్రీమత్సుందరకాండే ఏకచత్వారింశస్సర్గః ||

Thus ends Sarga forty-one of Sundarakanda of Ramayana the first ever poem composed in Sanskrit , the first poet sage Valmiki

||om tat sat||